Dostępne rodzaje szczepionek

Szczepienia są formą ochronny przed groźnymi drobnoustrojami chorobotwórczymi. Dzięki nim organizm uczy się bronić i wytwarzać mechanizmy obronne przeciw zakażeniom. Układ odpornościowy zapamiętuje informacje o zarazkach, a przy wtórnym kontakcie szybko i skutecznie reaguje na intruza, broniąc przed chorobą. Są różne rodzaje szczepionek. Dzieli się je w zależności od typu antygenu, który pobudza układ immunologiczny do działania.

Co to jest szczepionka?

Szczepionka to preparat biologiczny zawierający antygeny wirusowe i bakteryjne. Po wprowadzeniu do organizmu, antygeny zawarte w szczepionce pobudzają wytwarzanie swoistej odporności oraz pozostawiają pamięć immunologiczną, która umożliwia szybko odpowiedź na dawkę przypominającą szczepionkę. Ta pamięć immunologiczna pozwala skutecznie bronić się po zetknięciu z wrogiem.

Przeciwwskazania do szczepień

• nadwrażliwość na skład szczepionki (na białko jaj kurzych, czynniki konserwujące),
• nadmierna reakcja na poprzednią dawkę szczepionki,
• schorzenia przewlekłe (niedobory immunologiczne, choroby nowotworowe).

Skład szczepionki

• substancje rozpuszczające preparat szczepionki, np. woda, środki konserwujące oraz nośnik antygenu,
• antygeny drobnoustrojów,
• fragmenty komórek drobnoustrojowych,
• anatoksynę (toksyny bakteryjne pozbawione właściwości toksycznych).

Rodzaje szczepionek

• Podział ze względu na rodzaj antygenu szczepionki

Szczepionki żywe
Zawierają drobnoustroje, które mają znikome właściwości chorobotwórcze lub są ich pozbawione.

• bakteryjne, np. szczepionka BCG,
• wirusowe, szczepionka przeciwko odrze, śwince, różyczce.

Szczepionki zabite
Zawierają drobnoustroje zabite przy użyciu ciepła, substancji chemicznych lub promieniowania. Szczepienia bakteryjne to np. szczepionka przeciwko krztuścowi, durowi brzusznemu, wściekliźnie, kleszczowemu zapaleniu opon, szczepionka przeciw grypie.

Anatoksyny
Są to szczepionki przeciwko toksynie tężcowej, błoniczej.

Specyficzne fragmenty organizmów bakteryjnych
Są to szczepionki otrzymane w wyniku inżynierii genetycznej jako szczepionki przeciwko wirusowi Hepatitis B.

• Szczepionki ze względu na skład szczepionki

Szczepionki monowalentne
Zawierają jeden drobnoustrój lub jego fragment, uodparniając przeciwko jednej chorobie (np. przeciw gruźlicy).

Szczepionki poliwalentne
Są to szczepionki skojarzone, gdyż zawierają kombinację kilku antygenów. Uodparniają przeciw więcej niż jednej chorobie
(np. DTP przeciw błonicy, tężcowi i krztuścowi).

Większość rodzajów szczepionek podaje się podskórnie lub domięśniowo w postaci zastrzyku, niektóre doustnie, np. szczepienie przeciwko rotawirusom.