Profilaktyka malarii

Profilaktyka malarii polega przede wszystkim na stosowaniu zabezpieczeń przed chorobą przy podróżach na tereny endemicznego jej występowania. Ważne jest zatem korzystanie z płynów odstraszających komary, spanie pod moskitierami i profilaktyczne przyjmowanie leków antymalarycznych. Liczne zespoły naukowe pracują nad uzyskaniem skutecznej szczepionki przeciw malarii. Jednak opracowanie tej szczepionki natrafia na różne trudności i nadal nie jest ona stosowana jako metoda profilaktyczna.

Malaria – objawy

Malaria jest jedną z trzech najważniejszych, oprócz AIDS i gruźlicy, chorób zakaźnych na świecie. Ocenia się, że aktualnie 45% ludności kuli ziemskiej żyje na terenach zagrożonych malarią w ponad stu krajach świata. Większość przypadków malarii przypada na rejony Afryki na południe od Sahary. Liczbę nowych zachorowań na malarię szacuje się na 300-500 milionów rocznie, a liczbę zgonów na 1,5-2,7 milionów każdego roku.

Malaria to inaczej zimnica, dawniej nazywana febrą. Jest ostrą lub przewlekłą tropikalną chorobą pasożytniczą, której różne postacie wywoływane są przez jeden lub więcej z czterech gatunków jednokomórkowego pierwotniaka – zarodźca. Wektorem malarii są samice komarów z rodzaju Anopheles. Uodpornienie na malarię utrzymuje się po przechorowaniu, ale nie jest ono stałe i może dochodzić do ponownych zakażeń, lecz już nie o ostrym przebiegu.

Pierwsze objawy malarii są niecharakterystyczne. Choroba rozpoczyna się dreszczami i wysoką gorączką, nawet do 40°C, którym towarzyszą bóle głowy, nudności, wymioty, niekiedy biegunka. W końcowym okresie napadu pojawiają się obfite poty i następuje gwałtowne obniżenie temperatury. Napady gorączki pojawiają się co 48 godzin lub co 72 godziny. Inne objawy zimnicy, to: bóle mięśniowe, bóle kręgosłupa, zaburzenia świadomości, objawy neurologiczne, kaszel i duszność.

Kto jest najbardziej narażony na zachorowanie?

Na zachorowanie najbardziej narażone są dzieci do piątego roku życia, kobiety ciężarne mieszkające na terenach endemicznych dla malarii oraz osoby nieposiadające swoistych przeciwciał, podróżujące m.in. z Europy do krajów, gdzie występuje malaria (m.in.: Kenia, Kongo, Tanzania, Madagaskar, Mozambik, Nigeria, Kolumbia, Tajlandia).

Malaria w Polsce

W Polsce rejestruje się rocznie 50 przypadków malarii importowanej, w tym nierzadko ciężkie postacie kliniczne wywołane przez zarodźca sierpowatego. Ponadto dość znaczna liczba Polaków jest leczona poza granicami kraju, na terenach malarycznych lub w drodze powrotnej do ojczyzny. Niepokojąca jest wysoka śmiertelność z powodu ciężkiej lub nierozpoznanej malarii. Wynosi ona wprawdzie nie więcej niż trzy przypadki rocznie, ale w porównaniu do liczby zachorowań, jest ona szesnastokrotnie większa niż w pozostałych krajach europejskich.

Zapobieganie malarii

Zapobieganie szerzeniu malarii w skali krajowej polega na likwidowaniu miejsc lęgowych komarów. Poza tym stosuje się opylanie domów insektycydami i korzysta się z moskitier. Indywidualna profilaktyka malarii polega na unikaniu kontaktów z komarami i na podawaniu leków przeciwmalarycznych. Najczęściej stosowany lek na malarię to Chlorochina. Jest on jednak coraz mniej skuteczny ze względu na rozprzestrzenianie się oporności zarodźców.

Spośród szacunkowej liczby ponad 250 tysięcy obywateli polskich wyjeżdżających co roku, turystycznie lub służbowo do stref występowania malarii, znaczny odsetek nie ma żadnych wiadomości o zagrożeniach zdrowotnych występujących w kraju docelowym. Nie ma również przeprowadzonych wymaganych szczepień ochronnych ani wdrożonej właściwej chemioprofilaktyki malarii – właściwej, tzn. w odpowiedniej dawce i przy użyciu leków, na które zarodźce malarii są w danej strefie i w danym państwie wrażliwe. Każdy z podróżujących do tzw. krajów tropikalnych powinien przed wyjazdem przeprowadzić badania lekarskie i mieć zaproponowane odpowiednie postępowanie profilaktyczne w jednej z poradni chorób tropikalnych.

W zapobieganiu malarii istotne jest unikanie komarów rodzaju Anopheles głównie w czasie od zmroku do świtu, w niektórych okolicach cały rok, a w niektórych tylko w porze deszczowej lub krótko po niej. Kontakt z komarem utrudnia właściwe ubranie w godzinach wieczornych (długie rękawy i spodnie, grube skarpetki) i stosowanie na odkryte części ciała, zwłaszcza kark, dłonie i stopy, repelentów odstraszających komary. Mieszkanie należy zabezpieczyć przez umieszczanie siatek w oknach i drzwiach wejściowych, stosowanie środków owadobójczych (trociczki, różnego rodzaju rozpylacze, elektrofumigatory), klimatyzację pomieszczeń i spanie pod moskitierami, o ile pomieszczenia nie są wolne od komarów. Intensywne prace prowadzone na świecie nad szczepionką przeciw malarii są jeszcze dalekie od osiągnięcia sukcesu.